TİHEK'in kararına göre, Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV, Star TV konusunda, engelli dostu etkinlik yapılmamasının engellilik temelinde ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle başvuru icra edildi.
Başvuruda, RTÜK'ün görme ve işitme engellilerin yayın hizmetlerine erişimini sağlamak hedefiyle faaliyetler yaptığı, bu doğrultuda "Sağırların, İşitme ve Görme Engellilerin Yayın Hizmetlerine Erişiminin İyileştirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik"in 2019'da yürürlüğe girdiği anımsatıldı.
Üzerinden 5 yıl geçmesine rağmen bağlantılı kanalların Yönetmelik'te mevcut yükümlülüklere münasip etkinlik göstermediği ileri sürülen başvuruda, yayınladıkları içeriklerde görme engelli bireylerin erişimini kolaylaştıracak sesli betimleme gibi uygulamalara yer verilmediği, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği savunuldu.
Başvuru konusunda başlatılan incelemede, muhatap kurumlardan yazılı görüş istendi.
TİHEK incelemesinde, muhatapların pozitif yükümlülükleri dahilinde engelli dostu yayın yapılmasına dair sorumluluklarını yerine getirmediği ve erişilebilirlik yükümlülüğüne aykırı davrandığı, bu sebeple engellilerin yayın hizmetlerine erişimde dezavantajlı bir konuma sokulduğu ve engellilik temelinde dolaylı ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine varıldı.
Bu kapsamda, Kanal 7, ATV, Show TV, NOW TV, Star TV'ye ve RTÜK'e 17 bin 52'şer lira idari para cezası sağlandı.
Kurul, para cezalarının uyarıya dönüştürülmesine ve husus konusunda RTÜK'e tavsiyede bulunulmasına karar verdi.
Kararın gerekçesinden
TİHEK'in kararında 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu'nun ayrımcılık yasağına dair hükümleri ile 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'da mevcut erişilebilirlik düzenlemeleri hatırlatıldı.
Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme dahilinde da detay ve iletişim hizmetlerinin engelliler için erişilebilir hale getirilmesinin devletin pozitif yükümlülükleri arasında olduğu aktarıldı.
İlgili yönetmeliğin 2019'da yürürlüğe girdiği ve yayın kuruluşlarına engelli dostu programların oranını kademeli olarak artırmaları için süre tanındığı hatırlatılan kararda, muhatap kuruluşlar aracılığıyla erişilebilirlik yükümlülüklerinin yerine getirildiğine veya bu yönde faaliyet yapıldığına dair detay ve belge sunulmadığı not edildi.
Kurul'dan RTÜK'e tavsiye
TİHEK aracılığıyla RTÜK'e gönderilen tavsiyede, erişilebilirliğin mevzuattan kaynaklanan bir yükümlülüğün ötesinde, engelli bireylerin esas hak ve özgürlüklerini etkin biçimde kullanabilmelerinin sağlanmasında belirleyici rol taşıdığı aktarıldı.
Engelli bireylerin detay ve iletişim imkanlarına erişememesinin, düşünce ve ifade özgürlüğü başta olmak üzere esas hak ve özgürlükleri kısıtlayacağı vurgulanan metinde, "Erişilebilirlik yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde yayın hizmetlerine erişim, sadece kültüre dair ve toplumsal yaşama katılımın bir unsuru olarak değil, ayrıca detaya erişim hakkı, yaşam hakkı ve kamu güvenliği ile aracısız bağlantılı esas bir hak olarak değerlendirilmelidir." ifadesine yer sağlandı.
Metinde, yer sarsıntısı, su baskını, yangın, salgın hastalık gibi olağanüstü durumlarda düzenlenen yayınlar ile acil vaziyet duyurularının işaret dili, ayrıntılı altyazı ve sesli betimleme yöntemleriyle erişilebilir sunulmasının hayati önem taşıdığı dikkat çekildi.
Erişilebilirlik yükümlülüklerinin uygulanması ve medya organları servis sağlayıcılarının kapasitelerinin geliştirilmesinde RTÜK'ün belirleyici rolüne işaret edilerek, müessesenin görevlerini insan hakları esaslı yaklaşımla yürütmesinin engelli bireylerin detaya erişim hakkını güçlendireceği dikkat çekildi.
Metinde, Anadolu Ajansı aracılığıyla işitme engelli bireylerin güvenilir habere süratli, aracısız ve eş zamanlı erişimini sağlamak hedefiyle hayata geçirilen "Eller Konuşur" projesinin, yayın hizmetlerinde erişilebilirliğin artırılmasına için iyi uygulama örneklerinden birini teşkil ettiği dikkat çekildi.
Bu kapsamda RTÜK'e erişilebilirliğin etkin biçimde hayata geçirilmesi hedefiyle, uygulamada karşılaşılan ihtiyaç ve güçlüklerin değerlendirilmesi, mevzuat ile uygulama arasındaki uyumsuzlukların giderilmesine için çalışmaların ivedilikle yapılması tavsiye edildi.
SON YORUMLAR