Çanakkale'nin Tarihi Derinlikleri: 86 Bin Yıllık İnkaya Mağarası'nda Yeni Girişin Peşinde

Çanakkale'nin kadim toprakları, her köşesinde binlerce yıllık sırları barındırıyor. Çan ilçemizin sınırları içinde yer alan ve 86 bin yıllık geçmişiyle adeta bir zaman tüneli olan İnkaya Mağarası'nda sürdürülen arkeolojik çalışmalar, bölge halkını heyecanlandıran yeni bir gelişmeye işaret ediyor. Kazı Başkanı Prof. Dr. İsmail Özer'in aktardığı bilgilere göre, mağaranın güney cephesinde, en büyük girişin hemen altında, Paleolitik dönem insanlarının günlük yaşamına daha uygun olabilecek yeni bir kapı arayışı devam ediyor. Prof. Dr. Özer, mevcut ana girişin, dönemin insanları için erişimin zor olabileceği bir yükseklikte konumlanmış olması nedeniyle, yatay eksende yürütülen bu keşif çalışmalarının, mağaranın daha alçak bir noktasında yeni bir geçidi gün yüzüne çıkarabileceğini belirtiyor.

Çan'a bağlı Bahadırlı köyü yakınlarında saklı bu doğa harikası, ilk kez 2016 yılında, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü Paleoantropoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Özer'in başkanlığındaki 'Muğla ve Çanakkale İlleri Yüzey Araştırması' sırasında bilim dünyasına tanıtıldı. Bu olağanüstü keşif, özellikle Anadolu ve Balkanlar arasındaki Eski Taş Çağı (Paleolitik Dönem) insanlarının olası göç rotalarına ve kültürel etkileşimlerine dair çok değerli bilgiler sunma potansiyeline sahip. 2017'den 2020'ye kadar Çanakkale Troya Müze Müdürlüğü'nün öncülüğünde uluslararası bir ekiple gerçekleştirilen dönemsel kazılar, 2021 yılı itibarıyla Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsüne yükseltilerek çalışmaların kapsamı genişletildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın maddi desteklerinin yanı sıra Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, Çanakkale Valiliği, Truva Bakır Maden İşletmeleri A.Ş. ve T-Design Mühendislik Şirketi gibi önemli kurum ve kuruluşların katkılarıyla bu yıl da devam eden kazılar, 86 bin yıllık İnkaya Mağarası'nın, Paleolitik dönem insanlarının bölgelerarası hareketlerine dair kritik bulguları ortaya çıkarması umuduyla titizlikle yürütülüyor.

Dönem İnsanlarının Günlük Yaşamına Dair Işık Tutuluyor

Prof. Dr. Özer, bu yılki kazıların mağaranın üç farklı noktasında yoğunlaştığını ifade ederek, mağara girişlerinin arkeolojik önemine vurgu yaptı. "Mağaranın halihazırda bildiğimiz üç girişi bulunuyor. Güneyde yer alan bölüm ise en büyük girişin bulunduğu alan. Bu giriş noktaları, dönemin insanlarının günlük faaliyetlerinin önemli bir kısmını gerçekleştirdikleri yerlerdi. Burada zamanlarını değerlendirir, günlük işlerini planlar, belki de taş alet yongalama gibi üretim faaliyetlerini yaparlardı. Ardından ürettikleri ve kullandıkları aletleri burada bırakarak sonraki işlerine geçerlerdi. Bu nedenle, buradan elde ettiğimiz her türlü kültürel kanıt, hem kazıların ilerleyişi hem de o dönem insanlarının yaşam biçimleri hakkında bize paha biçilmez bilgiler sunuyor," şeklinde konuştu.

Yeni Bir Giriş İhtimali ve Roma Dönemi İzleri

Mağaranın güney bölgesindeki çalışmaların kazının başlangıcından itibaren aralıksız sürdürüldüğünü belirten Prof. Dr. Özer, bu alandaki stratejilerini de paylaştı: "En alt seviyelerden başlayarak mağaranın ana girişine doğru kademeli bir ilerleme planlıyoruz. Şu anki büyük giriş, mağaranın tavanına yakın bir konumda yer alıyor. Bu durum, yatay eksende gerçekleştirdiğimiz genişletme çalışmalarının, belki de bu bölümün daha alt seviyelerinde, daha uygun bir yeni girişin varlığını ortaya çıkarabileceği ihtimalini güçlendiriyor. En azından, mağaranın güney profilini artık çok daha net bir şekilde gözlemleyebiliyoruz." Kazı sırasında dikkat çeken bir diğer unsur ise, Paleolitik insanlarından on binlerce yıl sonra bu bölgede aktif olan Roma dönemi insanlarının da burada belirli faaliyetler yürütmüş olması. Yüzeye yakın katmanlarda rastlanan küçük seramik parçaları, Romalıların da mağarayı kısa süreliğine de olsa kullandığını ve bazı Paleolitik seviyelerinin bu dönemde karıştığını gösteriyor. Ancak Prof. Dr. Özer, bu karışıklığa rağmen, mağaranın diğer bölgelerinde olduğu gibi bu alanda da doğrudan Orta Paleolitik döneme ait yontma taş aletlere sıklıkla rastlandığının altını çizdi. Bu durum, İnkaya Mağarası'nın çok katmanlı ve zengin bir tarihsel geçmişe sahip olduğunu bir kez daha kanıtlıyor.