Yaş almak kaçınılmaz olsa da herkes aynı hızda ve aynı tarzda yaşlanmıyor. Aynı takvim yaşındaki iki kişinin fiziksel kapasitesi, kas gücü, metabolik sağlığı ve günlük yaşam bağımsızlığı birbirinden oldukça çeşitli olabiliyor. Dr. Liv Hospital Vadistanbul Geriatri Uzmanı Prof. Düzenli fiziksel aktiviteden yeterli protein alımına, kronik hastalıkların kontrolünden dengeli beslenmeye kadar pek çok faktörün yaşlanma sürecini etkileyebildiğini dile getiren Prof. Birkan İlhan, sağlıklı yaşlanmanın salt yaşam süresini değil, yaşamın ilerleyen dönemlerindeki sağlık ve fonksiyonel kapasiteyi de ilgilendirdiğine altını çizdi. Dr. İlhan, son yıllarda giderek daha fazla gündeme gelen "biyolojik yaş" kavramı üzerine da veriler dile getirdi.
"Aynı yaştaki iki kişinin sağlık durumu çok farklı olabilir"
Takvim yaşı ile biyolojik yaşın birbirinden çeşitli kavramlar olduğuna dikkat çeken Prof. Birkan İlhan, "Takvim yaşı doğduğumuz günden itibaren geçen süredir ve bunu değiştiremeyiz. Dr. Biyolojik yaş ise vücudumuzdaki organların, damarların, kasların ve metabolik sistemlerin ne ölçüde yaşlandığını ifade etmeye çalışan daha büyük bir kavramdır" dedi.
Bu nedenle aynı takvim yaşındaki iki kişinin sağlık ve fonksiyonel durumlarının birbirinden çok çeşitli olabileceğini vurgulayan Prof. İlhan, geriatri biliminin "tipik bir yaşlı insan yoktur" yaklaşımını benimsediğini dile getirerek, Dr.
"Bazı 80 yaşındaki bireylerin fiziksel ve zihinsel kapasiteleri çok daha genç kişilerle karşılaştırılabilirken, aynı yaştaki başka bir kişi günlük yaşam aktivitelerinde yardıma ihtiyaç duyabilir" olarak söz aldı.
Biyolojik yaş testleri kesin netice veriyor mu?
Son yıllarda DNA metilasyonuna dayanan "epigenetik saatler" ve biyolojik yaş testlerinin oldukça popüler hale geldiğini söyleyen Prof. İlhan, bu meselede temkinli olunması gerektiğine altını çizdi. Dr.
Bu testlerin henüz günlük klinik uygulamada kişinin gerçek biyolojik yaşını kesin olarak gösteren standart testler olduğunu söylemenin doğru olmadığını dile getiren Prof. İlhan, buna karşılık biyolojik yaşlanmanın hızını etkileyebilecek faktörlerin oldukça iyi bilindiğini belirtti. Dr.
"Nasıl yaşlandığımızı önemli ölçüde etkileyebiliriz"
Düzenli fiziksel aktivite, kas gücünün korunması, sağlıklı beslenme, sigaradan uzak durmak ve yeterli uykunun daha sağlıklı yaşlanmanın mühim parçaları olduğunu dile getiren Prof. İlhan; hipertansiyon, diyabet, obezite ve fazla kolesterol gibi risk faktörlerinin muayene altında tutulmasının da önem taşıdığını kaydetti. Dr.
Prof. İlhan, sağlıklı yaşlanmanın ana mesajını ise şöyle özetliyor: Dr.
"Takvim yaşımızı değiştiremeyiz ama nasıl yaşlandığımızı mühim ölçüde etkileyebiliriz."
"İleri yaşta beslenmede hedef sadece kilo kontrolü değil"
Sağlıklı yaşlanmanın mühim bileşenlerinden birinin yeterli ve dengeli beslenme olduğunu dile getiren Prof. İlhan, ileri yaşta beslenmenin salt kilo almamak vasıtasıyla değerlendirilmemesi gerektiğinin altını çizdi. Dr.
"Hatta bazı ileri yaştaki bireylerde istemsiz kilo kaybı ve yetersiz beslenme, fazla kilodan çok daha ağır bir sağlık sıkıntıyı haline gelebilir" diyen Prof. İlhan, sebze ve meyveler, tam tahıllar, kurubaklagiller, zeytinyağı, balık, yumurta, süt ve süt mahsullar ile yeterli protein kaynaklarının bulunduğu Akdeniz tipi beslenme modelinin iyi bir ana oluşturduğunu belirti. Dr. Bu modele kırmızı et eklemenin de yerinde olacağını belirtti.
İleri yaşta protein neden mühim?
İleri yaşta proteinin bilhassa mühim olduğuna dikkat çeken Prof. İlhan, Avrupa Klinik Nütrisyon ve Metabolizma Derneği'nin (ESPEN) yaşlı bireylerde günlük protein alımının en az yaklaşık olarak 1 gram/kg/gün olmasını önerdiğini söyledi. Dr.
Sağlıklı yaşlı bireylerde çoğunlukla 1,0-1,2 g/kg/gün düzeylerinin hedeflenebileceğini ifade eden Prof. İlhan, akut veya kronik hastalık, malnütrisyon ya da artmış gereksinim durumlarında ihtiyacın 1,5 g/kg/gün gibi daha fazla düzeylere çıkabileceğini söylüyor. Dr.
Örneğin 70 kilogramlık sağlıklı bir yaşlı birey için günlük protein gereksiniminin kabaca 70-84 gram civarında düşünülebileceğini dile getiren Prof. İlhan, bu kişinin zatürre yüzünden hastaneye yatması durumunda ihtiyacın neredeyse 100 grama ulaşabileceğine göze çarpıyor. Dr. Ancak bilhassa ileri böbrek hastalığı yer alan kişilerde protein miktarının mutlaka bireyselleştirilmesi gerektiğini kaydetti.
İleri yaşta malnütrisyon ve yetersiz sıvı alımına dikkat
ESPEN'in yaşlı bireylerin malnütrisyon bakımından düzenli olarak taranmasını önerdiğini dile getiren Prof. İlhan, ileri yaştaki bireylerin yetersiz sıvı alımı bakımından da risk altında olduğuna altını çizdi. Dr.
Kalsiyum, D vitamini, B12 vitamini, demir ve folat gibi mikrobesin eksikliklerinin gerektiğinde araştırılması gerektiğini ifade eden Prof. İlhan, sağlıklı yaşlanma noktasında sık gerçekleştirilen bir hataya da altını çizdi. Dr.
"Sağlıklı yaşlanmak çok sayıda takviye kullanmak değildir"
Vitamin ve takviyelerin kontrolsüz kullanımının sağlıklı yaşlanmayla eş anlamlı olmadığını vurgulayan Prof. Birkan İlhan, şu ikazda bulundu: Dr.
"Sağlıklı yaşlanmak pek çok vitamin ve takviye kullanmak anlamına gelmez. Eksiklik veya tıbbi gereklilik olmadığı halde gelişigüzel takviye kullanmanın yaşam süresini uzattığını gösteren etkili ilmi kanıt bulunmamaktadır."
SON YORUMLAR