Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü Dr. Üyesi Demet Gülaldı, yapay zekâ ile Otizm Spektrum Bozukluğunun kesiştiği alanda yaşanan gelişimler ve yapay zekânın otizmde erken tarama, tanılama ve müdahale süreçlerinde sunduğu olanakları değerlendirdi. Öğr.
Yapay zekâ artık insan davranışlarındaki örüntüleri de analiz ediyor
Yapay zekâ ve Otizm Spektrum Bozukluğunun kesişiminin son yıllarda çabucak gelişen faaliyet alanlarından biri olduğuna dikkat çeken Dr. Üyesi Demet Gülaldı, “Artık yapay zekayı (YZ), yalnızca veri işleyen bir sistem olarak görmek mümkün değil. Öğr. Özellikle Derin Öğrenme (Deep Learning) ve Doğal Dil İşleme (NLP) alanındaki gelişimler, makinelerin yalnızca komutları yerine getirmekle kalmıyor, insan davranışlarındaki nüansları da anlayabiliyor. Günümüzde bu sistemler öğrenebiliyor, insan davranışlarını analiz edebiliyor ve çok karmaşık örüntüleri çabucak çözebiliyor. Bugün YZ, tıbbi teşhislerle yarışır düzeyde teşhis koyabiliyor, devasa veri yığınları içinden insan gözünün kaçırabileceği mikroskobik ipuçlarını dahi yakalayabiliyor.” dedi.
Otizmde tanı hatırı sayılır ölçüde davranışsal göstergelere dayanıyor
Otizmin toplumsal etkileşim, iletişim ve davranış örüntüleriyle karakterize olan ve yaygın bir spektruma yayılan nörogelişimsel bir konum olduğunu ifade eden Dr. Üyesi Demet Gülaldı, “Otizm, bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığı için kayda değer bir tehdit oluşturmakta; toplumsal etkileşim, öğrenme, iş yaşamı ve aile yaşamında mühim bozulmalara yol açmaktadır. Öğr. Bozukluğun bazı genetik esaslar bulunmasına rağmen, yatkınlık genleri gibi moleküler genetik göstergelerdeki bireysel farklılıkların fazla olması sebebiyle klinik tanı günümüzde daha çok gözlemlenebilir ve ölçülebilir davranışsal göstergelere dayanmaktadır.” diye hitap etti. Otizmin nedenleri karmaşık ve çok yönlüdür; genetik ve çevresel faktörleri içermektedir.
Erken müdahale gelişim bakımından belirleyici önem barındırıyor
Otizmde erken tanı ve müdahalenin önemine işaret eden Dr. Üyesi Demet Gülaldı, “Erken tanı müdahale, otizmli bireylerde toplumsal dikkat, dil ve zeka alanlarındaki yetersizlikleri azaltmada ve semptomların genel şiddetini düşürmede tesirli olmaktadır. Öğr. Her ne kadar otizm belirtileri genellikle 2 yaşından önce ortaya çıksa da pek çok nedenden dolayı otizmli bireylerin mühim bir kısmı 6 yaşından sonra tanı almakta, bu da davranışsal tedavi için en elverişli süreçin kaçırılmasına ve bilişsel gelişim ile yaşam kalitesinin olumsuz etkilenmesine neden olmaktadır.” olarak hitap etti.
Göz hareketinden ses tonuna kadar pek çok veri analiz edilebiliyor
Yapay zekâ ile otizm araştırmalarının birleşmesinin erken tarama bakımından mühim olanaklar ortaya çıkardığını dile getiren Dr. Üyesi Demet Gülaldı, “Yapay zeka ve otizm faaliyetler bir araya geldiğinde, teknolojinin ve teknolojik gelişmelerin otizmli bireylerin yaşamında çok mühim bir hale geldiğini görmekteyiz. Öğr. Makine öğrenmesi algoritmaları, bir çocuğun göz hareketlerinden, ses tonundaki frekans değişimlerinden veya oyun oynama biçiminden yola çıkarak, geleneksel yöntemlerin 6 yaşında yakaladığı işaretleri 6-12 aylıkken belirleme edebilmesi çok mühim gelişmelerdir.” ifadesinde bulundu.
Yapay zeka yardımlı müdahale araçlarının, her çocuğun kendine özgü "işletim sistemine" elverişli, kişiselleştirilmiş ve sabırlı bir öğretim ortamı sunma olanakı yaratabileceğini de dile getiren Dr. Son yıllarda düzenlenen ilmi araştırmalar ışığında minik çocuklarda otizmin erken tarama, tanılama ve erken müdahale süreçlerinde yapay zekânın geniş çaplı bir gelişim potansiyeline sahip olduğunu ve geleneksel yöntemlerin önüne geçtiğini söyleyebiliriz.” diye hitap etti. Üyesi Demet Gülaldı, “Bu birleşim, otizmi bir engel olarak değil, doğru teknolojik yardımla topluma entegre edilebilecek kıymetli bir farklılık olarak konumlandırmamızı kolaylaştıracaktır. Öğr.
Yapay zekâ tanı sürecini hızlandırabilir
Geleneksel erken tarama süreçlerinde ebeveynlerden alınan bilgilerin ve klinik gözlemlerin mühim rol oynadığını hatırlatan Dr. Gülaldı, şöyle sürdürüldü:
“Otizmli çocukların erken taranmasında kullanılan geleneksel yöntemler, psikiyatristlerin ebeveyn beyanlarına ve klinik gözlemlere dayanarak çocuğun gelişimindeki otizm semptomlarını tanımlamak şeklindedir. Ancak makine öğrenmesi gibi yapay zeka yöntemleri; kalabalık bir geçmiş otistik örneklemden ve muayene grubundan veri kategorilerini öğrenerek otizm teşhis sürecini otomatikleştirebilir ve hızlandırabilir. Örneğin Evrişimli Sinir Ağı (CNN) tabanlı OSB sınıflandırma sistemlerinde doğruluk, duyarlılık ve özgüllük gibi performans ölçütleri vasıtasıyla umut verici neticeler bildirilmektedir. Bu yöntemler, güncel giriş örneklerini sınıflandırabilen tahmin modellerinin oluşturulmasına imkân mümkün kılıyor.”
Özellikle minik çocuklarda kullanılmasına için faaliyetler var
Yapay zekâ tabanlı modellerin başta olmak üzere minik çocuklarda kullanılmasına için faaliyetler bulunduğunu dile getiren Dr. Otizmli minik çocukların esas toplumsal etkileşimlerde ve kişilerarası iletişimde bulunmalarına, duyguları tanıma ve yönetme yeteneklerini geliştirmelerinde yapay zekanın yardımcı olabileceği kanıtlanmıştır.” dedi. Gülaldı, “Yapılan bir faaliyet, yapay zeka ile alternatif hüküm ağacı (alternating decision tree) modeli oluşturularak, 13 ila 48 aylık otizmli çocuklarda yüzde 99,97 doğruluk oranıyla tesirli bir biçimde tanı koyabileceğini göstermiştir.
Her çocuğa hususi yardım mümkün olabilir
Yapay zekânın salt erken tarama ve tanılama süreçlerinde değil, müdahale ve öğretim alanında da mühim olanaklar sağlayabileceğini dile getiren Dr. Böylelikle bu sistemlerin otizmde erken müdahale için belirleyici olanaklar sunması sevindirici gelişmelerdir. Gülaldı, “Yapay zekâ yardımlı sistemler çocukların davranışlarını analiz edebiliyor, göz teması, mimik ve dikkat süreçlerini değerlendirebiliyor ve dolayısı ile tanı süresini mühim ölçüde kısaltabiliyor. Yapay zekâ artık yalnızca bir teknoloji değil; otizm alanında erken tanı, erken müdahale ve doğru yardım almanın mühim bir aracı haline geliyor.” olarak sözlerini tamamladı.
Haber Kaynağı: Haber Merkezi
SON YORUMLAR